{"id":2219,"date":"2023-12-12T15:35:13","date_gmt":"2023-12-12T14:35:13","guid":{"rendered":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/dear-economists-what-about-classism\/"},"modified":"2024-03-18T21:23:28","modified_gmt":"2024-03-18T20:23:28","slug":"dear-economists-what-about-classism","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/dear-economists-what-about-classism\/","title":{"rendered":"Drodzy ekonomi\u015bci: co z klasizmem?"},"content":{"rendered":"\n<p><em>Ekonomia jest jedn\u0105 z najbardziej elitarnych dyscyplin akademickich i dlatego jest stronnicza na korzy\u015b\u0107 klas wy\u017cszych.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>By\u0107 mo\u017ce znasz terminy takie jak seksizm, rasizm czy ableizm. Uciskane grupy wykona\u0142y wiele pracy, aby poruszy\u0107 kwestie, kt\u00f3rymi si\u0119 zajmuj\u0105. Termin &#8222;klasizm&#8221; wydaje mi si\u0119 wci\u0105\u017c stosunkowo nieznany i by\u0142 dla mnie bardzo odkrywczy ze wzgl\u0119du na moje do\u015bwiadczenia z ekonomi\u0105. Przez 5 lat studi\u00f3w ekonomicznych ani razu nie us\u0142ysza\u0142em s\u0142owa klasizm czy klasa. Jest to niezwyk\u0142e, ale nie zaskakuj\u0105ce, jak zobaczymy p\u00f3\u017aniej. W tym miejscu chcia\u0142bym przedstawi\u0107 kilka przemy\u015ble\u0144 na temat klasizmu i jego obecno\u015bci w ekonomii. Czym jest klasizm? Ameryka\u0144ska organizacja Class Action wyja\u015bnia: [1] <em>&#8222;Klasyzm to odmienne traktowanie oparte na klasie spo\u0142ecznej lub postrzeganej klasie spo\u0142ecznej. Klasyzm to systematyczny ucisk podporz\u0105dkowanych grup klasowych w celu uzyskania przewagi i wzmocnienia dominuj\u0105cych grup klasowych. To systematyczne przypisywanie cech warto\u015bci i zdolno\u015bci w oparciu o klas\u0119 spo\u0142eczn\u0105&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Klasyzm jest wymierzony w &#8222;ni\u017csze&#8221; (ju\u017c to pokazuje hierarchi\u0119) klasy, co konkretnie oznacza klas\u0119 robotnicz\u0105 i ludzi zubo\u017ca\u0142ych, w tym bezrobotnych, bezdomnych lub ludzi bez wy\u017cszego wykszta\u0142cenia. &#8222;Klasa robotnicza&#8221; cz\u0119sto przywo\u0142uje w\u0105ski obraz bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzny pracuj\u0105cego w fabryce, ale obejmuje o wiele wi\u0119cej: rolnik\u00f3w, robotnik\u00f3w na plantacjach, piel\u0119gniarki i innych pracownik\u00f3w opieki, samozatrudnionych pracownik\u00f3w dostarczaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107, pracownik\u00f3w call-center. Wszyscy oni s\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b pokrzywdzeni przez system klasowy. Klasyzm oznacza budowanie i usprawiedliwianie gospodarki, kt\u00f3ra wyzyskuje, dehumanizuje i dewaluuje. Klasa jest z\u0142o\u017cona, poniewa\u017c chodzi o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zasoby ekonomiczne, a ludzie mog\u0105 nie by\u0107 uprzywilejowani ze wszystkimi z nich: chodzi r\u00f3wnie\u017c o kapita\u0142 kulturowy i spo\u0142eczny, kt\u00f3ry oznacza edukacj\u0119, rodzaj pracy i sieci. WSZYSTKIE te rzeczy s\u0105 dziedziczone i gromadzone przez pokolenia, a przynale\u017cno\u015b\u0107 do klasy wcale nie jest przypadkowa. Wbrew twierdzeniu o &#8222;mobilno\u015bci w g\u00f3r\u0119&#8221;, te pozycje klasowe s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci dziedziczone. Aby da\u0107 ci wyobra\u017cenie o zakresie kwestii zwi\u0105zanych z klasizmem, napisa\u0142em niedoko\u0144czon\u0105 list\u0119 tego, jak mo\u017ce si\u0119 on objawia\u0107:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Z klasizmem mamy do czynienia, gdy ludzie potrzebuj\u0105 pracy, aby prze\u017cy\u0107, podczas gdy inni mog\u0105 \u017cy\u0107 z kapita\u0142u i dochod\u00f3w z wynajmu.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy media przedstawiaj\u0105 bezrobotnych jako leniwych.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy bogaci ludzie mog\u0105 przedstawia\u0107 si\u0119 jako ekologiczni i obwinia\u0107 konsumpcj\u0119 &#8222;mas&#8221; jako g\u0142\u00f3wny pow\u00f3d kryzysu klimatycznego. Podczas gdy w rzeczywisto\u015bci bogate segmenty spo\u0142ecze\u0144stwa przyczyniaj\u0105 si\u0119 do wi\u0119kszo\u015bci emisji.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy oczekiwana d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia mi\u0119dzy gospodarstwami domowymi o niskich i wysokich dochodach w danym kraju r\u00f3\u017cni si\u0119 o 10 lat lub nawet wi\u0119cej (klasizm zabija).<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy dziecko z klasy robotniczej ma trzy razy mniejsze szanse na rozpocz\u0119cie studi\u00f3w wy\u017cszych w por\u00f3wnaniu z dzie\u0107mi z klasy akademickiej.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy ludzie z klasy robotniczej s\u0105 niedostatecznie reprezentowani w parlamentach lub nawet nie mog\u0105 g\u0142osowa\u0107 z powodu braku obywatelstwa.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy najbogatszy jeden procent posiada tyle samo, co 50 procent biedniejszej ludno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy ub\u00f3stwo w podesz\u0142ym wieku t\u0142umaczy si\u0119 &#8222;s\u0142ab\u0105 znajomo\u015bci\u0105 finans\u00f3w&#8221;.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy posiadasz mieszkania w mie\u015bcie, podczas gdy inni musz\u0105 pracowa\u0107 d\u0142u\u017cej, aby nad\u0105\u017cy\u0107 za rosn\u0105cymi cenami wynajmu.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizmem jest twierdzenie, \u017ce najlepszym zabezpieczeniem emerytalnym dla ka\u017cdego jest &#8222;inwestowanie i kupowanie nieruchomo\u015bci prywatnie&#8221;.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy tw\u00f3j j\u0119zyk, twoje gusta i preferencje s\u0105 wy\u015bmiewane przez ludzi uprzywilejowanych klasowo.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm jest wtedy, gdy studenci z klasy robotniczej w \u015brodowisku akademickim nieustannie w\u0105tpi\u0105 w swoje kompetencje.<\/li>\n\n\n\n<li>Przywilej klasowy polega na ukrywaniu przed sob\u0105 i innymi, jak du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 naszego &#8222;sukcesu&#8221; w rzeczywisto\u015bci zale\u017cy od odziedziczonego kapita\u0142u ekonomicznego, spo\u0142ecznego i kulturowego.<\/li>\n\n\n\n<li>Klasizm ma miejsce, gdy ekonomi\u015bci my\u015bl\u0105 o spo\u0142ecze\u0144stwie jako o zbiorze jednostek, kt\u00f3re zarabiaj\u0105 w zale\u017cno\u015bci od swojej produktywno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Pozosta\u0144my przy tym ostatnim, poniewa\u017c jest to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w, w kt\u00f3rych klasizm w ekonomii jest naprawd\u0119 g\u0142\u0119boki. Nier\u00f3wno\u015bci, takie jak te wymienione powy\u017cej, s\u0105 osza\u0142amiaj\u0105ce i musz\u0105 by\u0107 uzasadniane przez klasistowsk\u0105 ideologi\u0119, kt\u00f3ra przekazuje nam (na wiele sposob\u00f3w) jedno podstawowe przes\u0142anie: <strong>to twoja wina, je\u015bli nie dostajesz wystarczaj\u0105co du\u017co, a niekt\u00f3rzy ludzie otrzymuj\u0105 wi\u0119cej ni\u017c inni, poniewa\u017c pracowali ci\u0119\u017cej i to, co robi\u0105, jest bardziej warto\u015bciowe.<\/strong> Klasizm dzia\u0142a <strong>poprzez indywidualizacj\u0119 odpowiedzialno\u015bci, tworz\u0105c wstyd i izolacj\u0119<\/strong> w\u015br\u00f3d dotkni\u0119tych nim os\u00f3b. Teoria ekonomii g\u0142\u00f3wnego nurtu dostarcza idealnego modelu do tego, gdy zak\u0142ada, \u017ce gospodarka sk\u0142ada si\u0119 z racjonalnych jednostek, kt\u00f3re dobrowolnie decyduj\u0105, czy pracowa\u0107, czy nie i s\u0105 wynagradzane przez ich &#8222;kra\u0144cow\u0105 produktywno\u015b\u0107&#8221;. W tym \u015bwiatopogl\u0105dzie (zwanym &#8222;metodologicznym indywidualizmem&#8221;) nie ma klas, a co za tym idzie r\u00f3\u017cnic w sile mi\u0119dzy nimi, s\u0105 tylko jednostki. Je\u015bli zarabiasz wi\u0119cej, to dlatego, \u017ce jeste\u015b bardziej &#8222;produktywny&#8221;. W ten spos\u00f3b, od samego pocz\u0105tku, ekonomia g\u0142\u00f3wnego nurtu jest nastawiona na (realnie istniej\u0105c\u0105) klas\u0119 wy\u017csz\u0105 i reprodukuje klasizm.<\/p>\n\n\n\n<p>To, \u017ce rzadko si\u0119 to zmienia, jest r\u00f3wnie\u017c kwesti\u0105 tego, kto studiuje i pracuje w ekonomii:&nbsp; Niedawne badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykaza\u0142o, \u017ce istnieje &#8222;problem r\u00f3\u017cnorodno\u015bci spo\u0142eczno-ekonomicznej&#8221; [2]. Dane (rysunki poni\u017cej) pokazuj\u0105, \u017ce ekonomia w USA jest najbardziej klasistowsk\u0105 dyscyplin\u0105 akademick\u0105, w kt\u00f3rej doktoranci z klasy robotniczej s\u0105 niedoreprezentowani nawet bardziej ni\u017c w innych dyscyplinach. Co ciekawe, r\u00f3wnie\u017c je\u015bli chodzi o seksizm (g\u00f3rny wykres) i rasizm (dolny wykres), ekonomia wypada bardzo \u017ale w por\u00f3wnaniu z innymi przedmiotami.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh7-us.googleusercontent.com\/mfCsnx6RSO02GbkFsqUKIwsp13IIwD2RWJOl6vsYQTb5aiVTOb_3E03d7Uk6OS7iFlQB5772bEfUpf2wfTk6Nvf88IEIaHuYiAGFD2cCo_PF13HscVXBOGcleJx2bBmC2Zq1TeX5ETyqoZKIgSK34Q\" alt=\"Ein Bild, das Text, Screenshot, parallel, Zahl enth\u00e4lt.\n\nAutomatisch generierte Beschreibung\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Kiedy ju\u017c u\u015bwiadomisz sobie klas\u0119, mo\u017cesz zacz\u0105\u0107 dostrzega\u0107, jak w \u015brodowisku akademickim (i gdzie indziej) dzieci z klasy \u015bredniej i wy\u017cszej mog\u0105 \u0142atwiej porusza\u0107 si\u0119 po uniwersyteckim krajobrazie, wspierane przez plecak zasob\u00f3w pieni\u0119\u017cnych, kulturowych i spo\u0142ecznych (nie m\u00f3wi\u0105c, \u017ce jest to koniecznie \u0142atwe, \u015brodowisko akademickie jest trudne i niesprawiedliwe z wielu powod\u00f3w<br>i -izm\u00f3w). Jako dziecko z klasy robotniczej, kt\u00f3re ma przywilej dost\u0119pu do uniwersytetu, nauka o klasizmie pozwoli\u0142a mi zrozumie\u0107, \u017ce nie powinno mnie tu by\u0107. Dobrze wiedzie\u0107, \u017ce grupa ekonomist\u00f3w z klasy robotniczej zosta\u0142a niedawno za\u0142o\u017cona w Wielkiej Brytanii, wypowiadaj\u0105c si\u0119 i organizuj\u0105c przeciwko tej strukturalnej nier\u00f3wno\u015bci i czyni\u0105c perspektyw\u0119 klasy robotniczej bardziej widoczn\u0105 [3]. Za\u0142o\u017cycielka N\u00edall Glynn napisa\u0142a \u015bwietny artyku\u0142, w kt\u00f3rym podsumowuje: <em>&#8222;Musimy s\u0142ucha\u0107 klasy robotniczej, w ca\u0142ej jej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, aby ekonomia by\u0142a dla klasy robotniczej, z ni\u0105 w centrum. A co wa\u017cniejsze, ekonomi\u0105 napisan\u0105 i wypowiedzian\u0105 przez nich&#8221;.<\/em> [4]<\/p>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;[1] Class Action: What is Classism? <a href=\"https:\/\/classism.org\/about-class\/\">https:\/\/classism.org\/about-class\/<\/a>&nbsp;<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\">[2] Anna Stansbury, Robert Schultz (2023): The Economics Profession\u2019s Socioeconomic Diversity Problem. Journal of Economic Perspectives Vol. 37 (4). Available here: <a href=\"https:\/\/pubs.aeaweb.org\/doi\/pdfplus\/10.1257\/jep.37.4.207\">https:\/\/pubs.aeaweb.org\/doi\/pdfplus\/10.1257\/jep.37.4.207<\/a>&nbsp;<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\">[3] Working Class Economists Group (WCEG) <a href=\"https:\/\/www.thewceg.org\/\">https:\/\/www.thewceg.org\/<\/a>&nbsp;<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\">[4] N\u00edall Glynn (2023): A broken discipline: Why class matters. &nbsp;<a href=\"https:\/\/www.thewceg.org\/resource\/a-broken-discipline-why-class-matters\">https:\/\/www.thewceg.org\/resource\/a-broken-discipline-why-class-matters<\/a> <strong><br><\/strong><\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119\u0107:<\/strong> <a href=\"https:\/\/unsplash.com\/de\/@l42y?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash\"><strong>Biao Xie<\/strong><\/a><strong> on <\/strong><a href=\"https:\/\/unsplash.com\/de\/fotos\/zwei-braune-holzleitern-5EoKAdyStik?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash\"><strong>Unsplash<\/strong><\/a><\/h6>\n\n\n\n<p><strong>Autor: <\/strong>Sven-David Pfau, Wirtschaftsuniversit\u00e4t Wien \/ Austria<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh7-us.googleusercontent.com\/Ko3eGM8kqQLjIG4CItxYs6Box13fKjtKnwaTTY2JfIbBffZrpsk1PVpR9Rxxa0VJBp4qiniFdcUTUj1J1Q4txBMDeesJu0fuXA8voy5m9ynoQwKqiAY1DoEBzzDlp-pkboPMSytNINBYQRVhZyFdgA\" alt=\"Ein Bild, das Symbol, Grafiken, Schrift, Kreis enth\u00e4lt.\n\nAutomatisch generierte Beschreibung\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ten tekst zosta\u0142 opublikowany na warunkach licencji Creative Commons: CC BY-SA 2.0. Nazwa autora jest nast\u0119puj\u0105ca: CC BY-SA 2.0, Autor: Sven-David Pfau, \u017ar\u00f3d\u0142o finansowania: Erasmus+ Program Edukacji Doros\u0142ych Unii Europejskiej. Tekst i materia\u0142y mog\u0105 by\u0107 powielane, rozpowszechniane, udost\u0119pniane publicznie, udost\u0119pniane i dostosowywane pod nast\u0119puj\u0105cymi warunkami: W ka\u017cdym przypadku nale\u017cy opublikowa\u0107 nazwisko autora, licencj\u0119, a tak\u017ce adres strony internetowej oryginalnego \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Wsparcie Komisji Europejskiej przy tworzeniu niniejszej publikacji nie stanowi poparcia dla tre\u015bci, kt\u00f3re odzwierciedlaj\u0105 jedynie pogl\u0105dy autor\u00f3w, a Komisja nie mo\u017ce by\u0107 poci\u0105gana do odpowiedzialno\u015bci za jakiekolwiek wykorzystanie zawartych w niej informacji.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekonomia jest jedn\u0105 z najbardziej elitarnych dyscyplin akademickich i dlatego jest stronnicza na korzy\u015b\u0107 klas wy\u017cszych.\u00a0 By\u0107 mo\u017ce znasz terminy takie jak seksizm, rasizm czy ableizm. Uciskane grupy wykona\u0142y wiele pracy, aby poruszy\u0107 kwestie, kt\u00f3rymi si\u0119 zajmuj\u0105. Termin &#8222;klasizm&#8221; wydaje mi si\u0119 wci\u0105\u017c stosunkowo nieznany i by\u0142 dla mnie bardzo odkrywczy ze wzgl\u0119du na moje &hellip;<\/p>\n<p class=\"read-more\"> <a class=\"\" href=\"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/dear-economists-what-about-classism\/\"> <span class=\"screen-reader-text\">Drodzy ekonomi\u015bci: co z klasizmem?<\/span> Read More &raquo;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1553,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-2219","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2219","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2219"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2219\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2224,"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2219\/revisions\/2224"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1553"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}