{"id":2070,"date":"2023-09-18T14:54:28","date_gmt":"2023-09-18T12:54:28","guid":{"rendered":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/development-aid-for-the-rich-how-the-global-south-continues-to-develop-the-north\/"},"modified":"2024-03-17T21:18:27","modified_gmt":"2024-03-17T20:18:27","slug":"development-aid-for-the-rich-how-the-global-south-continues-to-develop-the-north","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/work.economic-literacy.eu\/pl\/development-aid-for-the-rich-how-the-global-south-continues-to-develop-the-north\/","title":{"rendered":"Pomoc w rozwoju bogatych? Jak po\u0142udnie \u015bwiata nadal pomaga rozwija\u0107 si\u0119 p\u00f3\u0142nocy"},"content":{"rendered":"\n

\u0179r\u00f3d\u0142a zdj\u0119\u0107: Christine Roy<\/a> na Unsplash<\/a><\/p>\n\n\n\n

Po\u0142udnie \u015bwiata nie dorobi\u0142o si\u0119 maj\u0105tku ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 pomys\u0142owo\u015b\u0107 i w\u0142o\u017cony wysi\u0142ek, lecz rozwin\u0119\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki pracy i zasobom Po\u0142udnia.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dorastaj\u0105c w Niemczech, jednym z najbogatszych kraj\u00f3w na Ziemi, zyska\u0142em przekonanie, \u017ce sukces gospodarczy Europy \u015arodkowej dokona\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie we w\u0142asnym zakresie. To nie tak, \u017ce nie obchodz\u0105 mnie biedne miejsca na po\u0142udniu \u015bwiata, ale uzmys\u0142owi\u0142em sobie, \u017ce warunki te nijak si\u0119 maj\u0105 do bogactwa, kt\u00f3re widzia\u0142em w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. To nie przypadek. To zakorzeniony eurocentryczny,  \u015bwiatowy pogl\u0105d, o kt\u00f3ry uczymy si\u0119 w szko\u0142ach, s\u0142yszymy o nim w mediach, b\u0119d\u0105cy tak\u017ce obecny w polityce, a zw\u0142aszcza w edukacji ekonomicznej, a mianowicie g\u0142\u0119bokie zbiorowe przekonanie, kt\u00f3re uzasadnia pozycj\u0119 bogatych w tym nier\u00f3wnym \u015bwiecie i skrywa agresywn\u0105 neokolonialn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 \u201ekr\u00f3lewskiego trybu \u017cycia\u201d kosztem innych [1]. <\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z kluczowych koncepcji, kt\u00f3ra mnie fascynuje i kt\u00f3ra jest elementem tej historii, jest nier\u00f3wna wymiana, <\/strong>termin stworzony i stosowany przez kilku ekonomist\u00f3w, krytykuj\u0105cych powszechnie akceptowane pomys\u0142y rozwoju [2]. Nier\u00f3wna wymiana oznacza, \u017ce jedna z dw\u00f3ch stron uczestnicz\u0105cych w (globalnej) wymianie musi zap\u0142aci\u0107 o wiele wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015bci\u0105 towar\u00f3w\/godzin\/zasob\u00f3w, aby wymieni\u0107 si\u0119 na inny towar za tak\u0105 sam\u0105 cen\u0119. Wynika to z faktu, \u017ce warto\u015b\u0107 rynkowa twojego towaru (lub czasu pracy) jest znacznie ni\u017csza ni\u017c jego rzeczywista warto\u015b\u0107. Jak to mo\u017cliwe? Je\u015bli uwa\u017casz, \u017ce cena rynkowa jest taka sama jak warto\u015b\u0107 i \u017ce wszelka wymiana jest dobrowolna (czego nauczy\u0142em si\u0119 z ekonomii g\u0142\u00f3wnego nurtu), to jest to b\u0142\u0119dne rozumowanie.<\/p>\n\n\n\n

Z kolei teorie nier\u00f3wnej wymiany wskazuj\u0105, i\u017c ceny rynkowe nie odzwierciedlaj\u0105 warto\u015bci, lecz s\u0105 wynikiem nier\u00f3wnych stosunk\u00f3w i niesprawiedliwych struktur handlowych budowanych na przestrzeni wiek\u00f3w. Je\u015bli znajdujesz si\u0119 w mniej korzystnej pozycji na rynku \u015bwiatowym, na przyk\u0142ad ze wzgl\u0119du na brak kapita\u0142u i masz do zaoferowania produkty, kt\u00f3rych albo wytworzenie jest pracoch\u0142onne, albo s\u0105 to zwyczajnie nieprzetworzone surowce stanowi\u0105ce konkurencj\u0119 dla innych, ceny mog\u0105 zosta\u0107 sztucznie pomniejszone. Nawet je\u015bli produkty przetworzone (takie jak t-shirt) s\u0105 w mi\u0119dzyczasie w ca\u0142o\u015bci wytwarzane na Po\u0142udniu, do producent\u00f3w trafia jedynie u\u0142amek finalnej ceny rynkowej, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jest i tak przejmowana przez P\u00f3\u0142noc. (Je\u017celi jeste\u015b zainteresowany tematem, John Smith wyja\u015bnia to w odniesieniu do trzech \u015bwiatowych produkt\u00f3w: iPhone\u2019\u00f3w, kawy i T-shirt\u2019\u00f3w [3]) Nier\u00f3wna wymiana przypomina ukryty transfer warto\u015bci, kt\u00f3ry wykazuje wysoki PKB (na mieszka\u0144ca) jako domniemana \u201eproduktywno\u015b\u0107\u201d; warto\u015b\u0107 dodana w gospodarkach P\u00f3\u0142nocy. Patrz\u0105c na to z perspektywy nier\u00f3wnej wymiany, zamiast \u201ewarto\u015bci dodanej\u201d mo\u017cemy postrzega\u0107 wysoki PKB jako wska\u017anik udanego \u201ewychwytywania warto\u015bci\u201d [3].<\/p>\n\n\n\n

To tyle je\u015bli chodzi o teori\u0119, a jest to bardziej z\u0142o\u017cony proces, je\u015bli chcemy odpowiedzie\u0107 na pytanie, co czyni nier\u00f3wn\u0105 wymian\u0119 mo\u017cliw\u0105. Chc\u0119 zna\u0107 liczby. Jaka jest skala transferu warto\u015bci w nier\u00f3wnej wymianie? Oto odpowied\u017a: Podczas gdy kolonializm formalnie przesta\u0142 istnie\u0107, neokolonialny schemat wyp\u0142ywaj\u0105cych zasob\u00f3w w kierunku P\u00f3\u0142nocy wyra\u017anie si\u0119 utrzymuje. W niedawno przeprowadzonym badaniu oszacowano skal\u0119 surowc\u00f3w, grunt\u00f3w, energii i czasu pracy zaw\u0142aszczonego przez p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiata w wyniku nier\u00f3wnej wymiany (to o wiele wi\u0119cej, ni\u017c P\u00f3\u0142noc zapewnia\u0142a Po\u0142udniu) [4]. Tylko w 2015 r. kraje P\u00f3\u0142nocy wyczerpa\u0142y zasoby i otrzyma\u0142y…<\/p>\n\n\n\n